Op verzoek van Gemeente Alkmaar heeft Bureau Endemica een diepgaand ecologisch advies opgesteld over de toenemende ganzenpopulaties in de Alkmaarse wijken Oudorperhout en Oosterhout. Dit rapport, met nummer ER-25.038, biedt inzicht in de huidige situatie, de ecologische impact en praktische, diervriendelijke beheersmaatregelen om de balans tussen mens, natuur en biodiversiteit te herstellen.

De aanleiding voor dit onderzoek vormden klachten van omwonenden over overlast door ganzen, zoals vervuiling van paden en grasvelden, en zorgen over de verdringing van weidevogels zoals de Grutto en Kievit in Oudorperhout. Beide parken – Oudorperhout (42 ha) en Oosterhout (32 ha) – kennen een rijke biodiversiteit, met onder andere Rode Lijst-soorten als Rietorchis, Beemdkroon en Rugstreeppad, maar ook een groeiende populatie Grauwe Ganzen, Grote Canadese Ganzen, Brandganzen en exoten zoals de Nijlgans.

Uit 25 jaar BMP-tellingen (Broedvogel Monitoring Project) blijkt dat de Grauwe Gans in Oudorperhout sinds 2005 als broedvogel is gevestigd, met een piek van 116 paren in 2021. Ondanks beheersmaatregelen zoals eibehandeling stabiliseert de populatie zich rond de 80–100 paren. In Oosterhout gaat het om een kleinere, deels gedomesticeerde groep Boerenganzen (ca. 12 dieren), met een geleidelijke toename van wilde soorten. De ganzen veroorzaken lokaal overlast door begrazing van kwetsbare vegetaties, vervuiling van wandelpaden en aantasting van oevers, maar vormen geen directe bedreiging voor de volksgezondheid of beschermde soorten.

Het onderzoek toont aan dat de hoofdbedreigingen voor weidevogels niet primair door ganzen worden veroorzaakt, maar door structurele factoren zoals intensief maaibeheer, verdroging, predatie en habitatverlies. Toch kan de aanwezigheid van ganzen lokaal de vegetatiestructuur aantasten, wat indirect de broedkansen voor weidevogels vermindert. Een opvallende bevinding is dat kruidenrijke, nattere graslanden minder aantrekkelijk zijn voor ganzen, maar juist wel voor weidevogels.

Bureau Endemica beveelt daarom een geïntegreerde aanpak aan, gericht op landschapsbeheer en biodiversiteitsversterking. Concreet omvat dit:

  • Extensiever maaibeheer en hogere waterpeilen om weidevogelhabitats te verbeteren;
  • Tijdelijke exclusie van ganzen via kippengaas of hekwerk langs drukke paden;
  • Strategische inrichting van foerageer- en rustgebieden om ganzen te concentreren;
  • Stimulering van kruidenrijk grasland (‘kuikenland’) voor betere kuikenoverleving.

Deze maatregelen sluiten aan bij de Omgevingsvisie Alkmaar 2040 en het Groenbeleidsplan 2017–2027, die beide streven naar een klimaatbestendige, biodiverse en leefbare stad. Het rapport benadrukt dat symptoombestrijding (zoals afschot) op lange termijn weinig effectief is zonder gebiedsgerichte aanpassingen in beheer en inrichting.

Met dit advies levert Bureau Endemica een wetenschappelijk onderbouwde en praktische bijdrage aan het behoud van biodiversiteit en de leefkwaliteit in Alkmaar, in samenwerking met Stichting Oudorperhout, Vogelwerkgroep Alkmaar en andere lokale partijen.

Rapport: Advies Ganzen in Oudorperhout en Oosterhout (ER-25.038) | Datum: 6 augustus 2025 |